وزن حجمی چیست؟
وزن حجمی (Volumetric Weight یا VW) یا وزن ابعادی (Dimensional Weight)، فضای اشغال‌شده توسط یک بسته نسبت به وزن آن را نشان می‌دهد؛ پس، وزن حجمی صرفاً به‌معنی حجم بسته نیست. شرکت‌های حمل‌ونقل علاوه بر وزن واقعی یا Actual Weight (وزن اندازه‌گیری‌شده با باسکول/ترازو)، از وزن حجمی هم برای محاسبه هزینه استفاده می‌کنند، به‌ویژه برای اقلام سبک اما حجیم.
مثلاً اگر بخواهید یک جعبه بزرگ پر از توپ‌های پلاستیکی را ارسال کنید، وزن واقعی آن به چشم نمی‌آید، اما فضای زیادی می‌گیرد و برای همین، هزینه نهایی باید آن را منعکس کند. این رویکرد به خاطر ارزش بالای فضای انبار داخلی هواپیماها اتخاذ شده است تا مشتریان برای محموله‌های بزرگ و سبک هم هزینۀ کافی را بپردازند.
البته این در صورتی صادق است که وزن حجمی از وزن واقعی بیشتر باشد. در این صورت، بسته شما یک بار «حجمی» به شمار می‌آید و قیمت‌گذاری طبق همان انجام می‌شود. وزنی هم که نهایتاً صورت‌حساب می‌شود و هزینه‌اش باید پرداخت شود، وزن قابل پرداخت (Chargeable/Billable Weight) نام دارد.
فرمول محاسبه وزن حجمی
فرمول پایه برای محاسبه این وزن عبارت است از:
ضریب ابعادی ÷ (طول × عرض × ارتفاع) = وزن حجمی
در این فرمول، واحد ابعاد بسته «سانتیمتر» و واحد VW که محاسبه می‌شود، «کیلوگرم» است.
فرمول دیگری که ممکن است برای محاسبه وزن حجمی استفاده شود، به این صورت است:
167 × (طول × عرض × ارتفاع) = وزن حجمی
اینجا واحد VW همچنان «کیلوگرم» است، اما ابعاد بسته باید برحسب «متر» باشد. ضمن اینکه برخی شرکت‌های حمل‌ونقل به‌جای 167 از 170 استفاده می‌کنند.
فاکتور DIM یا ضریب ابعادی چیست؟
ضریب ابعادی (Dimensional Factor) یا ضریب تبدیل (Conversion Factor) یک ضریب ثابت در فرمول وزن حجمی است که نحوه تبدیل حجم یک بسته به وزن آن را استانداردسازی می‌کند.
ایرلاین‌ها و شرکت‌های حمل‌ونقل، بسته به استراتژی‌های قیمت‌گذاری و نوع اقلامی که معمولاً حمل می‌کنند، ضرایب ابعادی متفاوتی را در نظر می‌گیرند؛ هرچند که بیشترشان از ضریب 5000 و بعضاً 6000 استفاده می‌کنند.
توجه! ضریب ابعادی برای روش‌های گوناگون حمل‌ونقل ازجمله هوایی، دریایی و زمینی متفاوت است؛ مثلاً در حمل دریایی معمولاً 1000 یا 1500 است.
CBM چیست؟
هنگام بررسی نحوه محاسبه وزن حجمی ممکن است با مخفف CBM هم روبه‌رو شوید. CBM (Cubic Meters) صرفاً حجم بسته برحسب متر مکعب را نشان می‌دهد و VW نیست. فرمول محاسبه CBM به‌شکل زیر است:
طول × عرض × ارتفاع = CBM
همان‌طور که گفتیم، واحد ابعاد بسته در این فرمول «متر» است. بنابراین، باید CBM را ضربدر 100 و بعد آن را تقسیم بر ضریب ابعادی کنیم تا وزن حجمی بسته/محموله به دست بیاید. راه کوتاه‌تر این است که CBM را مستقیماً در 167 ضرب کنید تا وزن ابعادی مشخص شود.
مثال: محاسبه وزن حجمی و جرمی بار هوایی
فرض کنیم یک بسته داریم که طول، عرض و ارتفاع آن به‌ترتیب 20، 30 و 40 سانتیمتر است. طبق فرمول پایه، نتیجه به این صورت می‌شود:
= وزن حجمی (40 × 30 × 20) ÷ 5000 = 4.8 کیلوگرم
حالا دوحالت داریم:
اگر وزن واقعی بسته کمتر از 4.8 کیلوگرم باشد، مثلاً 3 کیلوگرم، بارْ «حجمی» به شمار می‌آید و وزن قابل پرداخت آن همان وزن ابعادی در نظر گرفته می‌شود؛ یعنی 4.8 کیلوگرم.
اما اگر وزن واقعی بسته بیشتر از 4.8 کیلوگرم باشد، مثلاً 10 کیلوگرم، بارْ «حجمی» نیست و وزن قابل پرداخت آن وزن واقعی‌اش خواهد بود؛ یعنی همان 10 کیلوگرم.
توجه! وزن واقعی و حجمی هردو شامل وزن بسته‌بندی کالا هم می‌شوند.
تفاوت وزن حجمی با وزن واقعی چیست؟
مهم‌ترین تفاوت‌های وزن حجمی با وزن واقعی عبارت‌اند از:
وزن واقعی وزن حجمی
تعریف عمومی وزن فیزیکی بسته/محموله وزن محاسبه‌شده با توجه به ابعاد بسته و ضریب ابعادی
نحوه محاسبه ترازو یا باسکول فرمول مشخص
هزینه هزینه‌ها براساس وزن واقعی بسته‌بندی محاسبه می‌شوند هزینه‌ها براساس میزان فضایی که بسته حین حمل اشغال می‌کند، محاسبه می‌شوند
شرایط استفاده برای بسته‌های کوچک و چگال برای بسته‌های بزرگ اما سبک
مهم‌ترین تفاوت وزن حجمی با وزن واقعی، نحوه محاسبه آن‌هاست. وزن واقعی صرفاً وزن فیزیکی بسته را نشان می‌دهد، درحالی‌که VW به فضای اشغال‌شده توسط آن توجه می‌کند.
بیشتر شرکت‌های حمل‌ونقل، وزنی را که بیشتر است وزن قابل محاسبه در نظر می‌گیرند تا مطمئن شوند هزینه فضا و وزن به‌طور منصفانه پرداخت می‌شود.
نکات بسته‌بندی برای کاهش وزن ابعادی
دیدیم که اگر وزن حجمی از وزن واقعی بیشتر شود، هزینه ارسال افزایش پیدا می‌کند. با بهینه‌سازی بسته‌بندی می‌توان وزن ابعادی را کاهش داد و نرخ حمل را بهینه کرد. در ادامه توضیح داده‌ایم که چطور می‌توان این کار را انجام داد:
- اندازه جعبه را به‌درستی انتخاب کنید: از جعبه‌ای که بیش از حد برای کالا بزرگ است، استفاده نکنید. جعبه‌های خیلی بزرگ علاوه بر اینکه ابعاد کلی و VW را افزایش می‌دهند، لزوماً به کاهش آسیب کمک نمی‌کنند. جعبه‌ای را انتخاب کنید که دقیقاً متناسب با اندازه کالاست تا فضای خالی غیرضروری ایجاد نشود.
- از ضربه‌گیرهای فشرده استفاده کنید: اگر ماهیت کالا اجازه می‌دهد، از ضربه‌گیرهایی مانند فوم ضخیم یا پلاستیک حباب‌دار حجیم استفاده کنید که وزن و ابعاد متعادلی دارند. کاغذ مچاله‌شده، بالشتک‌های هوا و پدهای محافظ نازک هم مناسب‌اند.
- اجزای کالا را از هم جدا کنید: اگر اجزای کالا جداشدنی هستند، آن‌ها را Disassemble کنید. برای نمونه، قطعات مبلمان یا ماشین‌آلات را می‌توان در جعبه‌های کوچک‌تر بسته‌بندی کرد و ابعاد بسته را به‌طور چشمگیری کاهش داد.
- بسته‌بندی را به حداقل برسانید: محصولات خرده‌فروشی اغلب با بسته‌بندی خودشان عرضه می‌شوند که وزن حجمی را بیشتر می‌کند. ببینید آیا می‌توانید بسته‌بندی‌های اضافی، جعبه‌های بزرگ یا پکیج لوازم جانبی را بدون به‌خطرانداختن ایمنی کالا کاهش دهید یا خیر.
- بسته‌بندی‌های دوتایی را کاهش دهید: بسته‌بندی در دو کارتن برای اقلام شکننده ضروری است، اما ابعاد نهایی را چند برابر می‌کند. در صورت امکان، از یک کارتن محکم و چندلایه استفاده کنید. اگر حتماً باید از دو کارتن استفاده کنید، کارتن بیرونی را فقط کمی بزرگ‌تر از کارتن داخلی انتخاب کنید تا VW به حداقل برسد.
- کالاها را تجمیع کنید: وقتی چندین بسته در یک مرسوله واحد تجمیع می‌شوند، وزن حجمی فوق‌العاده کاهش می‌یابد. این رویکردی است که شرکت‌های حمل‌ونقل به‌کار می‌بندند تا هزینه مشتریان تا جای ممکن کاهش یابد.
نحوۀ ادغام وزن حجمی در استراتژی حمل‌ونقل بین‌المللی
اگر دغدغه بهینه‌سازی هزینه‌های حمل‌ونقل را داشته باشید، باید وزن حجمی را در استراتژی خود وارد و با دقت برای آن برنامه‌ریزی کنید.
برای شروع، وزن و ابعاد دقیق تک‌تک کالاها را مشخص کنید. دنبال اندازه‌گیری‌های دقیقِ طول، عرض و ارتفاع باشید تا VW محاسبه‌شده قابل اتکا باشد. هرچه ابعاد دقیق‌تر باشند، کمتر با هزینه‌های غیرمنتظره روبه‌رو می‌شوید و بهتر می‌توانید هزینه ارسال را پیش‌بینی کنید.
برای دقت بالاتر در محاسبه وزن حجمی بار هوایی، با شرکت حمل‌ونقل گفت‌وگو کنید تا سیاست‌هایشان در این زمینه، ازجمله ضریب ابعادی استفاده‌شده را بهتر درک کنید. همان‌طور که گفتیم، هر شرکت ممکن است ضریب متفاوتی را اعمال کند که مستقیماً روی نحوه محاسبه و صورت‌حساب وزن حجمی تأثیر می‌گذارد.
درنهایت، (اگر امکانش را دارید) داده‌های حمل‌ونقل پیشین خود را بررسی کنید و ببینید وزن حجمی چطور روی هزینه‌ها تأثیر گذاشته است. آیا می‌توانید الگوی خاصی را شناسایی کنید؟ آیا می‌توان با اعمال برخی تغییرات در شیوه یا مواد بسته‌بندی، در هزینه‌ها صرفه‌جویی کرد؟
ارزیابی منظم روش‌های بسته‌بندی، ابعاد کالاها و محاسبه وزن آن‌ها به شما کمک می‌کند فرصت‌های کاهش هزینه را راحت‌تر شناسایی کنید، ضایعات را کاهش دهید و درمجموع حمل‌ونقل ساده‌تری را تجربه کنید.
کاهش هزینه، افزایش سرعت و تضمین امنیت با «لجستیک ایرانیان دبی»
هزینه حمل هوایی فقط به سنگینی کالا بستگی ندارد و گاهی اندازه بسته‌بندی از وزن مهم‌تر می‌شود. به همین خاطر است که وزن ابعادی برای پیش‌بینی و صرفه‌جویی در هزینه‌های حمل‌ونقل بسیار مهم است. امیدواریم با مطالعه این راهنما با تفاوت وزن حجمی با وزن واقعی و روش‌های بهینه‌سازی آن بهتر آشنا شده باشید.
اگر پرسشی دارید، آن را از طریق بخش نظرات با ما در میان بگذارید. اگر هم قصد ارسال هوایی بسته یا محموله‌ای تجاری را به خارج از کشور دارید، تیم «لجستیک ایرانیان دبی» آماده است تا مرسوله شما را سریع، مطمئن و با تعرفه‌های رقابتی به مقصد برساند.
برای دریافت مشاوره تخصصی از طریق فرم «استعلام قیمت» یا چت آنلاین با کارشناسان ما در ارتباط باشید.
